Ranovizantijski ostaci u Temniću i Levču
Odlomak iz rada "Ranovizantijski arheološki lokaliteti i komunikacije u širem kruševačkom okružju", autora Dušana Raškovića, objavljenog u "Treća jugoslovenska konferencija vizantologa", Beograd-Kruševac, 2002. godine. Tekst prenosimo iz časopisa Kalenić, izdanje Šumadijske eparhije, broj 6 za 2005. godinu.
RANOVIZANTIJSKI OSTACI U TEMNIĆU I LEVČU
Područjem Temnića i Levča dominiraju visovi i pobrđe planina Juhora i Gledićkih planina i doline šumadijskih reka: Kalenićke reke, Županjevačke reke, Rnljačke reke. Prirodni uslovi razlog su guste naseljenosti Levča i Temnića u kontinuitetu od najstarijih praistorijskih kultura do danas
Neizbežna posledica ratnih dešavanja u vreme kasne antike i rano vizantijsko vreme, 6. i prve polovine 7. veka, bila je nesigurnost na putevima, posebno onim koji su išli preko brdskih prevoja, gde su delovali latroni, antički hajduci, pljačkaši i pobunjenici koji se nisu pokorevali nikakvoj vlasti. Za osiguranje brdskih područja i drumskih pravaca i držanje u pokornosti planinskih stočara, na brdskim prevojima, nadomak plemenskih brdskih zajednica, podizana su utvrđenja. Jedno od utvrđenja koje je imalo takvu ulogu svakako je bilo i Gradište Momčilov grad u Pajkovcu. Tražeći komunikacijske pravce koji su išli preko Juhora, pored Momčilovog grada, to svakako moraju biti pravci koji vode prema utvrđenju Jerinin grad, na zapadnim padinama Juhora, iznad ušća jednog potoka u Crnu Gređu, u ataru sela Dragoševca, ili utvrđenju Gradac u selu Sekuriču gde se nazire izgled osnove utvrđenja kružnog oblika, širine temelja od jednog metra. Jedno od ishodišta nastavka ove komunikacije dalje u Šumadiju jeste utvrđenje Jerinin grad u Velikoj Sugubini - Miševićima, u beličkom kraju. Arheološka iskopavanja ovog utvrđenja pokazala su logičan nastavak dve faze života, kasnoantički sloj 4. veka i ranovizantijski sloj života tokom 6. i 7. veka, sa brojnim nalazima tipične kasnoantičke i ranovizantijske keramike, i kao na Momčilovom gradu pojedinačnim nalazima, koštanog češlja, fibule sa posuvraćenom stopom, gvozdenog zvonceta, trobridih strelica i odlomaka staklenih posuda.
 Topografska karta Bošnjana i okoline |
 Đeneralšabna topografska karta Varvarinskog kraja 1892. godina |
 Đeneralšabna topografska karta Kruševca i okoline 1892. godina |
|
|
 Bela nedelja |  Banatsko dvorište |  Svadba |
 Starica i pevac |  Vesela porodica |  Vodenica na Moravi |
Rođen 1923. godine u Bošnjanu. Završio četiri razreda osnovne škole. Nadimak Žilić dobio je po ocu, Živojinu Žili Matiću (1905-1987), koji je bio samouki svirač, i daleko na glasu kao majstor za popravljanje i štimovanje harmonika. Otac mu je bio prvi učitelj. Kasnije je učio kod Đurice Ćirkovića i Mije Krnjevca. Nije znao note, već je bio apsolutni sluhista, koji može bez greške da ponovi svaku melodiju koju čuje.
Temnić je naseljen od praistorije. U periodu pre rimskog osvajanja Temnić je bio u sastavu države keltskog naroda Skordiska. Na planini Juhor u blizini Varvarina pre nekoliko godina je otrkiveno keltsko pogranično utvrđenje, sa vojničkim grobljem. Pronalaženi su tragovi rimskih naselja, uglavnom novac i pokretni predmeti.
Najznačajniji spomenik preslovenske kulture na području Bošnjana nedavno je otkriven na mestu Maskarski bedem, u ataru susednog sela Maskara, gde se nalaze ostaci vizantijske tvrđave iz doba cara Justinijana (VI vek). Na ovom mestu su otkriveni ostaci velike crkve, za koju se pretpostavlja da je bila sedište episkopije u vreme pokrštavanja Srba.
U reonu Stanojeve bare pronađeni su ostaci stare crkve, krst i kandilo, i još nekoliko crkvenih predmeta. Kod Gornje skele na Zapadnoj Moravi iskopano je veliko sidro, dokaz da je Morava nekada bila plovna za brodove. Jedan kraj iznad sela nosi ime Grčka kosa, a ostaci srednjovekovnog grada vezuju se za ime Rada Oblačića (veliki čelnik Radič Postupović, XIV-XV vek).
Svest o potrebi ekonomskog udruživanja seljaka da bi se zaštitili od nemilosrdne ekploatacije u veoma teškim ekonomskim uslovima života, naterala je Bošnjance da osnuju zemljoradničku zadrugu. Seljaci su se organizovali i udruživali da bi lakše i pod povoljnijim uslovima nabavljali neophodne industrijske proizvode za zadovoljavanje skromnih životnih potreba ili za potrebe proizvodnje, osnivajući tako zemljoradničke nabavljačke zadruge koje su imale zadatak da prikupe tržišne viškove poljoprivrednih proizvoda radi prerade i dalje prodaje po povoljnijim uslovima. Zemljoradničke zadruge su tada i dugo posle toga bile i ostale seljakova nužda i spas u onoj meri koliko je to bilo moguće.
Stanoje Mijatović je bio učitelj, etnograf i folklorista, koji je proučavao Temnićki kraj krajem devetnaestog veka.
Rođen je u Konjusima, 1868. godine, umro u Poljni, 1946. Završio Učiteljsku školu u Beogradu, 1890. godine, i službovao kao učitelj u selu Dragac u Negotinskoj Krajini, zatim u Milutovcu, Maloj Drenovi, a u Poljni od 1895-1925. Nakon toga je premešten u Ministarstvo prosvete, ali je po sopstvenoj želji postao školski nadzornik za područje Kopaonika i Župe. Penzionisan je 1928. godine. Jedan je od osnivača kruševačkog Muzeja u zgradi Načelstva, urednik Kruševačke oblasne samouprave, predsednik upravnog odbora Kreditne činovničke zadruge (1934-1944). Bio je saradnik Srpske kraljevske akademije.
Nastup KUD Boško Jugović iz Bošnjana na susretima sela Opštine Varvarin, u Bošnjanu, 2009. godine.
Pobednički nastup KUD Boško Jugović iz Bošnjana, na završnoj priredbi 34. takmičenja sela Srbije, Brestovac kod Bora, 2008. godine.
